ياكوب ادوارد پولاك ( مترجم : كيكاووس جهان دارى )

111

سفرنامه پولاك ( ايران و ايرانيان ) ( فارسى )

غروب ناگهان هوا به خنكى مىگذارد و سردى گزنده‌اى متعاقب آن فرا مىرسد ، آنگاه لزوم و مفيد فايده بودن اين تمهيد متبادر به ذهن مىشود . اروپائيهائى كه اقتضاى آب و هواى اين ديار را بديده نمىگيرند چه‌بسا كه كفارهء اين بىاحتياطى خود را با سلامت و حتى زندگى خود مىدهند ؛ هرچه در اين باب بگويم كم گفته‌ام كه سرماخوردگى نه تنها ممكن است موجب بروز روماتيسم و گريپ بشود ، بلكه مىتواند تب و نوبه و اسهال خونى و تمام عواقب موذى آنها را در پى داشته باشد . مثل همهء شرقيها ، ايرانى هم از حاشيه‌دوزى لباسها يا آستر كردن آنها با پوست خوشش مىآيد و از نظر او ، هم براى گرم نگاهداشتن خود و هم براى خودنمائى و تجمل به كار بردن پوست غير قابل اجتناب است . در ايران نيز بعضى پوستهاى خوب و قابل استفاده مانند پوست روباه ، خرس ، مار و كفتار و سمور و غيره وجود دارد . منتها اينكه تمام اين حيوانات نجس هستند و در نتيجه پوست آنها به روسيه فرستاده مىشود درحالىكه براى مصرف داخلى كشور پوست مشكى بخارا ، پوست سنجاب و خز به عنوان پوستهاى مجاز از روسيه وارد مىشود . فقط مردم فرودست و فقير پوست گوسفند مىپوشند و پوستين كابلى به علت نرمى و قابليت انعطاف و همچنين مقاومت آن در برابر رطوبت بيش از همه طرفدار دارد و ملاها بدان رغبت خاص ابراز مىكنند . لباسهاى بلند و گشاد با آرامش و وقار شرقى دست به دست هم مىدهد و ابهتى به آنها مىبخشد ؛ با اين لباسها آنها بزرگ و كشيده به نظر مىآيند . ولى بايد دانست كه اين لباسها به هنگام فعاليتهاى بدنى سخت دست و پا گيرند و به همين دليل به هنگام كار به جاى آن لباس كوتاه‌ترى مىپوشند . از بين تمام پارچه‌هائى كه براى لباس به كار مىآيد ايرانى شال را از همه بهتر مىشمارد ؛ اين پارچه حتى در معاملات مانند پول نقد در جريان است . بهترين نوع شال توسط كاروانها از كشمير وارد مىشود ؛ اما جنس - هاى پستتر آن را در كرمان و مشهد مىبافند . مهمترين خصوصيات شال نرمى ، قابليت انعطاف ، دوام رنگ و حفظ حالت آن است . شال نه تنها در لباس مردان و زنان بلكه در عمامه و شال كمر ، براى نگاهداشتن لباس ، در حاشيه - دوزى ، براى پوشش فرشها در اتاقهاى مجلل حرمسرا ، پرده و غيره نيز مصرف دارد . از آنجا كه از ارزش اين پارچه در طى سالها هيچ كاسته نمىشود در هر خانهء حسابى قسمتى از ثروت منقول صرف خريدن شال مىشود و فقط با ناراحتى بسيار كسى از آن دل مىكند ، زيرا در وقت تنگدستى مىتوان آن را گرو گذاشت و بعد باز آن را از گرو بيرون آورد . بدين ترتيب است كه اغلب شال از چند نسل به يكديگر به ارث مىرسد . هرگاه شاه يا يكى از بزرگان مملكت بخواهند به كسى براى خدمتى كه انجام داده است پاداش خاصى مرحمت كنند براى او يك طاقه شال يا يك لباس از شال مىفرستند كه عبارت است از يك قبا يا جبه و اصطلاح « از تن مبارك » يا « از خزينهء مباركه » را نيز در اين مورد به كار مىبرند . به اين مرحمت كه به هنگام منصوب